door John Bontje

Er bestaan hier en daar misverstanden over wat een hospice precies is. Soms wordt het gezien als een ‘sterfhuis’, maar Hospice In Vrijheid laat zien dat dit beeld niet klopt. Het hospice is juist een plek waar mensen hun laatste levensfase doorbrengen in warmte, rust en waardigheid. Hier draait het niet om het afscheid, maar om het leven dat nog geleefd mag worden.

Het draait om het leven wat nog geleefd mag worden

Een team van betrokken vrijwilligers speelt daarin een onmisbare rol. Zij zorgen niet alleen voor praktische ondersteuning en comfort, maar geven vooral ook geborgenheid. Samen een kopje thee drinken, handenmassage geven, een arm om de schouder of gewoon een luisterend oor: het zijn de kleine gebaren die voor bewoners en hun naasten een wereld van verschil maken.

Liefde, zorg en aandacht

Het motto van het hospice is ‘er zijn’. Dat klinkt eenvoudig, maar het is precies de kern van wat bewoners en hun families nodig hebben in deze fase. De zorg in het hospice draait niet om medische handelingen – die zijn in handen van professionals – maar om het scheppen van een warme en veilige omgeving.

Vrijwilligers bieden bewoners de ruimte om zich gezien en gehoord te voelen. Het gaat om liefde, zorg en aandacht. Of dat nu een kopje koffie is op het juiste moment, het voorlezen van een boek, samen lachen om een herinnering of stil naast iemand zitten: alles draagt bij aan een waardige afronding van het leven.

Met als rode draad het thema ‘er zijn’ en over het positieve effect hiervan, praten we met coördinator Marieke Zwart, bestuurder Piet Hein Debets en Pieter Klok. Klok, woonachtig in Hoorn, kan inmiddels met volle overtuiging meepraten over de liefde, aandacht en zorg die in het hospice gegeven wordt. Niet alleen aan bewoners, ook aan de naaste familieleden. De vader van Klok, die ook Pieter heette, verbleef acht dagen in het hospice alvorens hij op 95-jarige leeftijd overleed.

Je zou kunnen zeggen dat met het benoemen van de respectabele leeftijd van Pieter sr. zo’n beetje alles is gezegd. Echter, dat zou maar een fractie van het hele verhaal vertellen. Wat Pieter jr. namelijk zo graag voor het voetlicht wil brengen is dat zijn dierbare vader, maar ook hij, en andere familieleden vanaf de allereerste minuut van binnenkomst zo enorm veel warmte, liefde en aandacht hebben gekregen in het hospice aan de Ds. Martin Luther Kingweg in Purmerend.

Warme deken

“Ik had voor die tijd het beeld voor me dat een hospice een sterfhuis was. Maar vanaf het moment dat we met vader binnen kwamen, kregen we een warme deken om ons heen. Zo werd mij al heel snel de vraag gesteld hoe het met mij ging. Hier wordt dus naar je gekeken als zoon van een bewoner. Dat deed me zo goed. En dat op een moment dat ik ervan uitging dat alle aandacht juist naar mijn vader zou moeten gaan. Een dergelijke benadering, vooral ook op de persoon gericht, heb ik nooit kunnen bevroeden. Dat raakte mij zeer. En nu ik erover vertel, krijg ik nog kippenvel”, vertelt Pieter Klok enkele weken na het overlijden van zijn vader.

Marieke Zwart, sinds tien jaar als coördinator aan ‘In Vrijheid’ verbonden, en haar collega Nel Persenaire, zijn zo’n beetje de verpersoonlijking van de warme benadering in het hospice aan de Dr. Martin Luther Kingweg. “Wij zijn geen ziekenhuis waar je komt om beter te worden. Mensen komen hier om te sterven. Wij zorgen er met z’n allen voor dat dit op een waardige manier gebeurt. Ook zijn we er voor de familie. Wij willen weten wat zij nodig hebben. Dat kan door ze aandacht en tijd te geven en ook een luisterend oor bieden. Als wij van potentiële vrijwilligers vragen krijgen over wat nou precies de taken zijn die ze uit moeten voeren, zeggen we altijd: er zijn, dat is het allerbelangrijkste. Natuurlijk moet er ook schoongemaakt en opgeruimd worden, maar liefde, aandacht en warmte geven heeft hier de allerhoogste prioriteit.”

Achilleshiel

Klok zegt op zijn beurt óm te zijn. “Laat ik voorop stellen dat ik niet goed ben in omgaan met de dood. Dat is zo’n beetje mijn achilleshiel. Om een voorbeeld te geven: ik werk nu veertig jaar in het onderwijs, heb in die lange periode de nodige leerlingen zien overlijden. En elke keer weer zie ik er als een berg tegenop om met zo’n tragedie om te gaan. Maar nu ik en mijn familie met eigen ogen gezien en ervaren hebben hoeveel liefde en warmte er hier gegeven wordt, zijn mijn ogen geopend. Ik heb afgesproken dat als ik met pensioen ga, ik in dit hospice vrijwilligerswerk ga doen.”

Bij Pieter Klok en zijn familie speelt nog iets anders mee in de bijna lyrische houding ten opzichte van hospice ‘In Vrijheid’. Hij vertelt: “Mijn vader was een echt buitenmens. Het eerste wat hij dagelijks deed was naar buiten gaan en genieten van de frisse lucht en de beesten. Op een gegeven moment kon hij dat niet meer. We merkten dat het leven op die manier geen zin voor hem had. Zelfs zodanig, dat hij op een dag besloot om niet meer te eten en te drinken. Wat mij oprecht positief verbaasde was dat ze daar in het hospice heel goed mee om zijn gegaan. Wat ik namelijk niet wist is dat sommige mensen hier zijn opgeleid om de bewoners gefaseerd te laten eten en drinken. Dat vond ik zo mooi.”

Bijdragen aan warmte

Hospice In Vrijheid kan onmogelijk bestaan zonder vrijwilligers. “Juist hun inzet maakt dat bewoners zich welkom en geborgen voelen. Het vrijwilligerswerk is intens, maar geeft ook veel voldoening. Vrijwilligers ervaren dat hun aanwezigheid echt het verschil maakt – niet alleen voor de bewoners, maar ook voor de naasten die vaak met een gerust hart even de zorg uit handen kunnen geven”, aldus Piet Hein Debets, bestuurder van hospice ‘In Vrijheid’. Marieke Zwart aanvullend: “En je moet ook een beetje interesse hebben of nieuwsgierig zijn naar het levenseinde, zeg ik altijd maar.” En: “Vroeger kreeg je het advies om verlies een plekje te geven. Het is sterker om te spreken over – verlies verweven in je leven- . Rouw loopt als een schaduw mee in je leven, soms heel zichtbaar en groot, wijkt het niet van je zijde, soms slechts zacht zichtbaar.”

De open inloop is een uitgelezen kans om zelf te ervaren wat het betekent om in een hospice aanwezig te zijn. Het is geen plek van enkel afscheid, maar juist van liefdevolle aandacht en menselijkheid. Hospice wil laten zien dat sterven ook een proces is waarin ruimte is voor warmte, nabijheid en – ondanks alles – voor het leven zelf.

Open Huis, Hospice In Vrijheid. Zaterdag 4 oktober van 10.00 tot 13.00 uur. Locatie: Ds. Martin Luther Kingweg 2, Purmerend.